01:00
— སློབ་ཐུན་གཅིག་གི་ཟིན་ཐོ།
ཁྲི་ཀ་བློ་བཟང་མཁས་གྲུབ།
པོ་ལན་ཡུལ་གྱི་གནམ་རིག་པ་སྐུ་ཞབས་ནི་ཁོ་ལ་སི་ཁོ་པར་ནི་ཁ་སི་(Nicolas Copernicus 1473–1543 )བཞིན་ཉི་མ་(Sun)དབུས་སུ་གནས་པར་འདོད་པ་དག་གིས་ཟླ་བ་ལྟར་གཟའ་པ་སངས་(Venus)ལ་འཕེལ་འགྲིབ་ཡོད་པར་འདོད་ཅིང་། འཛམ་གླིང་(Earth)ལ་ལྟོས་ཏེ་མགྱོགས་འགྲོས་དང་ལྡན་པར་ཁས་ལེན། དེའི་ཕྱིར་གཟའ་པ་སངས་འཛམ་གླིང་དང་ཉི་མའི་བར་ལ་ཁེལ་སྐབས། འཛམ་གླིང་ལ་རྒྱབ་དང་ཉི་མ་ལ་གདོང་བསྟན་ཡོད་པས་གནམ་སྟོང་གི་ཟླ་བ་བཞིན་ཡིན་པར་སྨྲ། གནད་ཀ་དེ་ནི་ཨི་ཊ་ལིའི་(Italy)དངོས་ཁམས་ཚན་རིག་པ་གྲགས་ཅན་སྐུ་ཞབས་གྷེ་ལི་ལེའོ་(Galileo 1564–1642)ཡིས་ཕུགས་མཐོང་རྒྱང་ཤེལ་བེད་སྤྱོད་བྱས་ནས་གསལ་བོར་མཁྱེན་རྟོགས་བྱུང་ཡོད། དེ་ལས་གཞན་ཊོ་ལོ་མིས་འདོད་ཞེན་ལྟར་འཛམ་གླིང་དཀྱིལ་དུ་འཁོད་པར་འདོད་པ་དག་གི་གྷེ་ལི་ལེའོ་(Galileo)ལྟར་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་མི་ཐུབ།
— བདེན་དངོས་དང་རིན་ཐང་བར་གྱི་ཧེ་བག
བདེན་དངོས་ནི་དོན་ངོ་བོའི་གནས་ཚོད་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་འདོད་ཅིང་། ཚན་རིག་པས་ཞིབ་འཇུག་བྱ་ས་དེ་ཡང་བདེན་དངོས་འབའ་ཞིག་ཡིན་པར་ཁས་ལེན་སྟབས་ཡུལ་གཙོ་བོར་བྱེད། དེའི་ཕྱིར་ཚན་རིག་ལྟ་གྲུབ་སྨྲ་བ་འགས་ཚན་རིག་གི་ནང་དུ་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་ལྟ་ཚུལ་ཚན་རིག་གི་ཤེས་བྱའི་ཡུལ་ལ་བར་འདུམ་བྱེད་པས་རིན་ཐང་ངམ་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་ལྟ་ཚུལ་ལ་ཚན་རིག་ནང་བྱེད་ལས་མི་ལྡན་པའམ་མཁོ་མེད་དུ་ཁས་ལེན། འོན་ཏེ་འཛམ་གླིང་གི་འགྲོ་བ་མི་རྣམས་བཟང་སྤྱོད་ཐོག་འཚོ་དགོས་པས་ཚན་རིག་གི་ནང་དུ་གལ་ཆེ་བར་འདོད་དགོས་པ་ཞིག་ཡིན། ཚན་རིག་པ་ལ་མཚོན་ན་ལོ་འདི་དང་དུས་ཚིགས་འདི་ལྟ་བུ་ལ་ས་ཡོམ་འབྱུང་མིན་སྔོན་དཔག་དང་འཚོལ་ཞིབ་ལམ་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་ར་སྤྲོད་བྱེད་རྒྱུ་ནི་ཚན་རིག་པའི་འགན་ཁུར་ཡིན། དེ་ལས་གཡོལ་ཐབས་སུ་ལག་ལེན་བསྟར་བའི་ལས་རིམ་དེ་ཚན་རིག་པའི་འོས་འགན་མིན། སྤྱིར་ཚན་རིག་གི་ནང་དུ་རིན་ཐང་གི་རྣམ་གཞག་ཡོང་མི་ཆོག་པའི་དོན་མིན་ལ། སྒེར་གྱི་འཚོ་བ་སྐྱེལ་སྟངས་དང་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་ཕྱོགས་འོང་མི་ཆོག་པར་འདོད། ཚན་རིག་དང་བཟང་སྤྱོད་འདྲེས་པར་སྨྲ་བའི་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཚན་རིག་པ་འགས། ཚན་རིག་གི་སྒྲོམ་གཞི་ནས་བརྩམས་ཏེ་བཟང་སྤྱོད་ཀྱིས་བསླད་པར་མ་ཟད། དང་པོ་དཀའ་གནད་བཀྲབས་པ་ལའང་བཟང་སྤྱོད་འདྲེས་ཡོད། ཐབས་ལམ་འདེམ་སྐབས་སུ་ཡང་བཟང་སྤྱོད་འདྲེས་ནས་བདོག་པ་ནི། དཔེར་ན། འཆི་གྲབས་ཡོད་པའི་མི་དང་དེ་མིན་དུད་འགྲོའི་རིགས་དེ་ཚོར་ཞིབ་འཇུག་དང་ཚོད་ལྟ་བྱ་ཡུལ་དུ་བཞག་ན་འགྲིག་མིན་བཤད་སྐབས་བཟང་སྤྱོད་དང་འབྲེལ་ལ། གོ་ལའི་ཁྱོན་ཡོངས་སུ་སྣ་མང་འཕྲུལ་ཆས་དར་བཞིན་པ་འདི་དག་ལའང་བཟང་སྤྱོད་མཁོ་གལ་ཆེ་བར་འདོད། འཕྲོད་བསྟེན་ཚན་རིག་དང་། རང་བྱུང་ངོས་འཛིན་སྐབས་སུ་ཡང་བཟང་སྤྱོད་དགོས་པར་འདོད་དོ།། བསྡུས་ན། གཅིག་གིས་ཚན་རིག་ནི་ཡུལ་གཙོ་བོར་བཟུང་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་དགོས་པས་དེ་ཉིད་བཟང་སྤྱོད་དང་འདྲེས་མི་རུང་བར་སྨྲ་བ་དང་། ཅིག་ཤོས་ཀྱིས་ཐོག་མའི་སྒྲོམ་གཞི་ནས་བརྩམས་ཏེ་འདྲེས་པར་ཁས་ལེན་པས་བཟང་སྤྱོད་དང་འདྲེས་ནས་ཡོད་པར་ཁས་ལེན་པའོ།།
ཚན་རིག་གིས་སྐབས་འགར་གཅིན་སྙིའི་ན་ཚ་ལྟ་བུའི་གནད་དོན་གཅིག་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་སྐབས་ཕོ་མོ་གཉིས་ལས་ཕོ་ལ་བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་ལས་རིམ་བསྟར་བ་ནི་ཉི་ཚེ་བར་སོང་བ་མིན། ཕོ་མོ་གཉིས་ལས་མོ་ཡི་ལུས་པོར་བརྟག་དཔྱད་བགྱིད་སྐབས་མགོ་ཉོག་འབེལ་བོ་ཞིག་ཡོད་པས་ཡིན། བརྟག་དཔྱད་སྐབས་བུད་མེད་ཚོའི་ལུས་པོར་ཡོད་པའི་རྫས་རིགས་ཤིག་གི་གནད་དོན་ཐག་གཅོད་ངོས་གཙང་ཞིག་བྱེད་པ་ལ་འགལ་རྐྱེན་བཟོ་བཞིན་ཡོད་པས་རེད། དེ་ཡང་གཙོ་བོ་ཟླ་རེ་ལ་ཟླ་མཚན་འཛག་པ་དེའི་རྐྱེན་ཡིན་པར་འདོད། དེ་བས་ཚན་རིག་གི་ལག་ལེན་ལ་སྟོང་ཆ་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་ཤེས་ནུས། བུ་མེད་ཚོར་ཐད་ཀར་བརྟག་དཔྱད་ཞིབ་མོར་གནང་མ་ཐུབ་པར་ལྷག་ཡོད་པས་ཡིན། གང་ལྟར་ཨེ་མོ་རིའི་ཚན་རིག་དགེ་རྒན་རྣམ་པས་ཚན་རིག་ལ་བཟང་སྤྱོད་གལ་ཆེ་བར་མ་ཟད་དོན་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་སྐབས་མང་པོས་ཉེ་རིང་ཡོད་མེད་བརྟག་སྟེ་ལག་ལེན་ཁྲོད་གཟབ་ནན་བྱེད་དགོས་པར་འདོད་པས། ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་ལྟ་ཚུལ་ནི་སྒེར་གྱིས་ལྟ་ཚུལ་ཡིན་པས་ཚན་རིག་ནང་བྱེད་ལས་མི་ལྡན་པར་འདོད་པ་ནི་གཞན་ལུགས་སུ་སྨྲ་བའོ།།
ནུབ་ཕྱོགས་པས་རྣམ་ཤེས་ནི་ང་གནས་སྟངས་འདི་འདྲ་ཞིག་ཏུ་ཡོད་སྙམ་པའི་ཡོད་སྣང་སྐྱེད་བྱེད་ལ་རྣམ་ཤེས་ཟེར། ཕྱོགས་གཞན་ནས་བཤད་ན་དེ་འདྲ་ཡིན་པའི་ཚོར་སྣང་སྐྱེད་བྱེད་དེ་ལ་ཤེས་པར་འདོད། ཤིང་སོགས་ལ་དེ་མེད་པས་ཤེས་པ་མེད་པར་ཁས་ལེན། མངར་མོ་ཟས་ནས་ཞིམ་སྣང་སྐྱེས་པ་སོགས་ཚན་རིག་པས་སྙོབ་མི་ཐུབ་པ་དེ་ནི་སྒེར་གྱིས་མྱོང་བ་ཞིག་ཡིན་པས་རེད། སྤྱི་ལོ་2013ཡར་སྔོན་དུ་ཚན་རིག་ལྟ་གྲུབ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་མི་ལས་གཞན་ལ་ཤེས་པ་མེད་པར་འདོད་མོད་དེང་གི་ཆར་དུད་འགྲོ་སོགས་ལ་ཡང་ཤེས་པ་ཡོད་པར་འདོད་པའི་རྣམ་གཞག་གཏན་འབེབས་བྱུང་ཡོད། དེ་བཞིན་མཐོང་ཚོར་གྱི་སྐོར་ནི་དབང་རྩའི་ཚན་རིག་སྐབས་སུ་རྒྱས་པར་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་ཡོད་པས་རིམ་གྱིས་ཤེས་ཐུབ།
— མིག་དབང་དང་འབྲེལ་བའི་མཐོང་ཚོར་མ་ལག་(Vision System)རགས་ཙམ་བཤད་ན།
ཕྱི་རོལ་དུ་རྒྱ་སེ་མེ་ཏོག་ཅིག་མཐོང་བ་ལ་མིག་གིས་རང་དགར་མཐོང་མི་ཐུབ་པར་ཉི་འོད་སྟེང་དུ་འཕོག་དགོས་པར་མ་ཟད་དེ་ལས་ལྡོག་འཕྲོས་འོད་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱ་སེ་མེ་ཏོག་མཐོང་བར་ཁས་ལེན་བྱེད་ཅིང་། འོད་དེ་ཡང་མིག་གི་རྒྱལ་མོའི་(Pupil)བུ་གའི་ནང་དུ་འཛུལ་དགོས་ལ། མིག་གི་ཚོས་ལྡན་ཆ་ཤས་དེར་འཇའ་སྐྱི་(Iris)ཟེར་ཞིང་། དེས་མིག་ནང་དུ་འོད་ཇི་ཙམ་འཛུལ་དགོས་མིན་ལ་སྟངས་འཛིན་བྱེད་པར་འདོད། འོད་ཡོད་སར་རྒྱལ་མོ་ཆུང་དུ་འགྲོ་ལ་ཅུང་མུན་པ་ཡོད་སར་ཆེ་རུ་འགྲོ་བའི་རྣམ་གཞག་བྱེད། དེ་བཞིན་མིག་གིས་ཕྱི་རོལ་གྱི་འཇིག་རྟེན་སྣ་ཚོགས་མཐོང་བར་ཆ་ལག་མིག་(eye)དང་། ཀླད་པ་(brain)འོད་བཅས་གསུམ་ཚང་དགོས། འོད་དེ་ཡང་སྐབས་རེ་ལ་རླབས་(wave)དང་། མཚམས་རེར་རྡུལ་(dust)གཞན་ཡང་འོད་ཟེར་(Ray)བཅས་ལ་སྐབས་བསྟུན་ཐོག་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་བ་ལས་རླབས་ཁོ་ནའི་ངོ་བོར་ཡོད་པའི་རྣམ་བཤད་མཛད་མི་བཏུབ། སྤྱིར་འོད་ནི་ཁ་དོག་མང་པོ་འདུས་ནས་ཡོད་པ་དེ་ཀ་རང་ལ་འོད་ཅེས་བརྗོད་དོ།།
— ཨེ་མོ་རི་དང་བོད་ཀྱི་ཚན་རིག་ལས་རིམ་གྱི་དབྱར་ཀའི་ཚན་རིག་ཟབ་སྦྱོང་སྐབས་སུ་བྲིས་པའི་སློབ་ཐུན་གཅིག་གི་ཟིན་ཐོ།
No comments
Post a Comment